46483

Kołobrzeg umieszczony jest w brzeżnej części Wybrzeża Trzebiatowskiego (do ujścia Parsęty). Później na świt rozciąga się powierzchnia Równiny Białogardzkiej i Wybrzeża Słowińskiego.

Dominującą cechą krajobrazu okolic Kołobrzegu jest rozczłonkowanie wysoczyzny morenowej na czereda wysp plejstoceńskich “zatopionych” w osadach akumulacji organogenicznej (“kępy wysoczyznowe” Zieleniewa, Budzistowa, Bagicza). Wysoczyzna morenowa wąska jest od północy brzegiem klifowym. Zachodnia część miasta położona jest w obrębie płaskiej niziny aluwialnej Grzybowa zajętej przez akumulację biogeniczną (torfowiska doliny Błotnicy). Jej warstwa układa się na 1,5 - 2 m n.p.m. Część obszaru obejmuje równinę jeziorną rozciągającą się od Kołobrzegu w kierunku Dźwirzyna. Jest pani pozostałością litorynowego jeziora przybrzeżnego rozwiniętego w obrębie rozległej późnoglacjalnej niecki wytopiskowej. Warstwa równiny wznosi się na wielkość do 5 m n.p.m., w jej przegłębieniach występują osady bagienne i torfy powstałe na etapie zarastania jeziora. Jezioro to zaczęło zarastać w wyniku zasypywania go przez osady eoliczne permanentnie przemieszczającej się ku południowi akumulacji wydmowej. Powierzchnia torfowiska okolic Kostrzewa coraz w ubiegłym wieku zajmowało jezioro Czarne leżące w obrębie tzw. Błot Kołobrzeskich, których nawierzchnia wynosiła 2300 ha. Pokrywa niecki dawnego jeziora wznosi się na stopień 0,5 -1,5 m n.p.m. (punktowo notowane kilkucentymetrowe depresje).

Jeziorno-bagienną depresję Grzybowa oddziela od morza wąski wał wydmowy osiągający stopień 1-7 m n.p. plaży. Zaplecze wału charakteryzuje się występowaniem płytkiego zwierciadła wód gruntowych o wcale znacznej (do 1,5 m) amplitudzie wahań rocznych. Zatrudnienie przepompowni w Grzybowie i Zyskownie powoduje, że tereny te pozostają suche. Pod ręką wysokich stanach wód Bałtyku i maksimach opadowych rząd wód gruntowych wysoko się podnosi, tworzą się rozległe rozlewiska z podsiąkania. Duch to zagraża stabilizacji wału wydmowego grożąc jego przerwaniem i powodzią sztormową. Morski wał wydmowy z podcięciem klifowym o wysokości 1-4 m posiada zabudowę biologiczną. W podstawie wału wydmowego pojawiają się wychodnie torfów, a w podbrzeżu i na plaży występują toczeńce torfowe o dużych rozmiarach. Stopa abrazji (cofanie się linii brzegowej) na wydmowo-aluwialnym odcinku brzegu niziny Grzybowa ocenia się od kilku do 30 cm w skali roku. Wielkość nadmorskiego wału wydmowego zwiększa się w rejonie portu do 250 m, by raz jeszcze słabnąć się na świtanie od ujścia Parsęty. Wysokości pagórków wydmowych dochodzą do 8-10 m n.p.m.. Na wschód słońca od ujścia Parsęty przestrzeń brzegu jest okrzepły na całej długości masywną opaską ochronną stanowiącą ochronę nadmorskiej promenady (ścianka Larsena z betonowym cokołem) z narzutem gwiazdobloków do 1 m powyżej górną brzeg ścianki. Marża gwiazdobloków posiada wielkość 5-6 m. Na zapleczu wał wydmowy o wysokości 2-5 m z podciosem klifowym. Na wysokości OW “Arka” betonowe klatka schodowa przechodzą w pirs źródłowy naokoło 30 m w bezdno. Osłonę stanowi dodatkowo grupa drewnianych ostróg, falochrony portowe i ciężka budowa mola. Piaszczysty brzeg i podbrzeże na świt od falochronu portowego jest sztucznie zasilana urobkiem z pogłębiania toru podejściowego do portu.

Wysoczyzna morenowa wschodniej części miasta Kołobrzeg położona jest na wysokości 7-8 m n.p.m. Zawężona od północy umocnionym brzegiem klifowym przechodzi bez wyraźnych krawędzi w dolinę przymorską. Obok kanału portowego rozciąga się pas terenu przemysłowo-składowego z nadbrzeżami i linią kolejową. Wysokości w obrębie zatorfionej doliny przymorskiej wynoszą od 1,1 m n.p.m. w części zachodniej do 2,5 m n.p.m. pośrodku Podczelem a Bagiczem. Pochyłość skaza moczanowa doliny wskazuje na odpływ wód ekstraglacjalnych ku dolinie Parsęty.

Pagórki morenowe Podczela mają wielkość 6-9 m n.p.m. i zamykają od południa nieckę słonych torfowisk Solnego Bagna.

Na jutrzenka od doliny Parsęty płaski powierzchnia miasta zajmują nasypy, a nieopodal wybrzeża rozciąga się wąski wał wydmowy wznoszący się od 3 do 6 m n.p.m. Ujście Parsęty zabudowane jest obiektami portu towarowego, rybackiego i wojennego. Uregulowane żłób rzeki posiada wielkość 60-100 m, a jego głębokości wynoszą 5-8 m. Parsęta w charakterze jedyna z rzek przymorza posiada niewielką deltę, której stożek sypany jest w mnóstwo, a na lądzie pozostaje wobec pokrywą osadów eolicznych i nasypów. Na tym odcinku wykształciły się tarasy zalewowe i akumulacyjne. Molo zalewowy ciągnie się po obu stronach rzeki osiągając stopień 2 m. Budują go mady, torfy i piaski rzeczne. Występują w jego obrębie niewielkie, wydłużone pagórki piaszczyste - naspy powodziowe.

Struktura geologiczna

Miasto Kołobrzeg znajduje się na wschodnim skłonie antykliny Kołobrzegu, wielce wypiętrzonej struktury permo-mezozoicznej pociętej siecią uskoków. Konstrukcja ta kontynuuje się przy dnem Bałtyku. W jądrze antykliny odsłaniają się na powierzchni podczwartorzędowej utwory jury dolnej (domer, toars) i środkowej (aalen-bajos) na głębokości 25-50 m p.p.m.. Są to piaski i piaskowce z wkładkami mułowców, iłów, syderytów i węgli. Na wschodnim skrzydle antykliny występują morskie osady jury środkowej wykształcone jak piaskowce chlorytowe, mułowce, iłowce z syderytami tudzież zlepieńce. W rejonie Podczela i Bagicza odsłaniają się w podłożu czwartorzędu osady wapienno-margliste jury górnej (oksford, kimeryd).

Ze strukturą antykliny Kołobrzegu wiąże się występowanie wód mineralnych ujmowanych na rzecz celów leczniczych. Są one, tuż przy wysokiej jakości borowiny, podstawowym surowcem leczniczym decydującym o walorach uzdrowiskowych Kołobrzegu. Należą one do reliktowych wód mezozoicznych, a odnawianie ich zasobów następuje drogą ascenzji wód słonych z poziomu triasowego i cechsztyńskiego opodal linii tektonicznych. Wody te są izolowane od powierzchni i posiadają utrudniony baza z wodami infiltracyjnymi. W profilu osadów czwartorzędowych o miąższości 40-50 m występują trzy horyzontalny glacjalne reprezentujące zlodowacenie Odry, Warty i Wisły. Są to kompleksy aluminium zwałowych, osadów zastoiskowych i wodnolodowcowych. Najmłodsze gliny zwałowe zlodowacenia Wisły budują wysoczyznę morenową. Nawierzchnia wysoczyzny, chwiejnie urozmaicona hipsometrycznie, reprezentuje morenę denną płaską. Większe deniwelacje w obrębie wysoczyzny notuje się w rejonie Zieleniewa i Budzistowa. W stropie aluminium zwałowych występują często lodowcowe piaski gliniaste zaś piaszczysto-mułkowe osady jeziorne i organiczne (torfy, namuły) wypełniające różnej wielkości zagłębienia wytopiskowe po martwym lodzie. W obrębie doliny przymorskiej (nizina marginalna wód roztopowych) fragmentarycznie na powierzchni terenu, a na ogół poniżej pokrywą torfów występują piaski i żwiry wodnolodowcowe, których zryw wiąże się z późnoglacjalnym odpływem wód roztopowych i inicjalnym etapem tworzenia się sieci rzecznej. W obrębie równiny jeziornej na zachód od Kołobrzegu występują piaski z domieszką humusu podścielone serią mułkowo-ilastą z cienkimi wkładkami namułów organicznych. Nagromadzenie tych osadów rozpoczęła się na u schyłku plejstocenu (zagłębienia po martwym lodzie) i kontynuowała się w holocenie. W okresie litorynowym w wyniku podniesienia się poziomu morza zostały zalane najniżej położone obszary w rejonie ujścia Parsęty. Powstały w tamtym czasie mułki i iły jeziorne. W okresie subborealnym i subatlantyckim miała obszar intensywna kondensacja torfów natomiast zasypywanie jezior i osadów przez czasochłonnie i ustawiczne przemieszczającą się jak jeden mąż z cofaniem brzegu akumulację eoliczną. We wschodniej części miasta osady jeziorne występują poniżej warstwą nasypów mineralnych na głębokości od 4,0 do 14,0 m. W pobliżu wybrzeża uformował się wąski smuga osadów akumulacji eolicznej budujących morski wał wydmowy natomiast pokrywy piasków eolicznych spokojnie przemieszczające się ku południowi i zasypujące płytkie torfowiska. W ujściowym odcinku doliny Parsęty rozwinęły się tarasy zalewowe zbudowane z piasków drobnoziarnistych przewarstwionych madami. Mady reprezentują gatunek facji powodziowej. Ich korzenie wiąże się ze zjawiskiem cofki powodującej wlewy odmorskie w ujściowym odcinku rzeki. Podobną sytuację wolno spozierać w rejonie Radzikowskiego Przedmieścia, dokąd w wyniku silnych powodzi nastąpiło rozmycie wału i zalanie najniżej położonych obszarów. Miąższość osadów facji powodziowej dochodzi do 2 m. W strefie powodziowej w obrębie doliny Parsęty występują niewielkie wydłużone pagórki piaszczyste - naspy powodziowe. Budują je piaski drobnoziarniste z domieszką różnoziarnistych o miąższości do 2 m.

Przymorską dolinę wód roztopowych wypełniają torfy. Osady te występują również w obrębie zagłębień i niecek wytopiskowych na wysoczyźnie, na równinie jeziornej i tarasie zalewowym w dolinie Parsęty. Użytkowanie torfów niskich na cele balneologiczne (próchnica borowinowy) odbywa się na złożu “Mirocice”.

Przypisy

1. ↑ Jerzy Kondracki, 1994
2. ↑ R. Stower, 1927, W. Kowalenko, 1951

Bibliografia

• mgr Elżbieta Dobracka: 6.1.1 Geomorfologia i projekt budowy geologicznej. W: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania miasta Kołobrzegu. Kołobrzeg: Stanowisko Miasta Kołobrzegu, 2001-12-04.  — Wpis zaczęrpnięty ze Opracowanie naukowe miasta, będącym załącznikiem do uchwały nr XLV/470/01 Rady Miejskiej w Kołobrzegu z dnia 4 grudnia 2001 r., która na podstawie art. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o niespełna autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631) nie jest przedmiotem prawa autorskiego.